BİLİMSEL NOTLAR

Bilimsel Notlar

Araştırmalar kliniğinizde ne anlama geliyor?

Burada hem hastada yapılmış çalışmalar hem de laboratuvar çalışmaları var — ama karışmasınlar diye ayrı etiketleniyor. Her kaydın kanıt türü kartında ve filtresinde yazıyor: kılavuz, meta-analiz, randomize klinik, tanısal doğruluk, kohort ya da laboratuvar.

18 çalışma

YeniKlinik Karar Notu · Randomize klinik çalışma

Şiddetli pulpitiste fark ilk 72 saatte çıktı

Taha Özyürek bu çalışmanın ortak yazarıdır.

Randomize klinik çalışma · 64 hasta1/7

Şiddetli pulpitis: fark ilk 72 saatte çıktıPulpotomi sonrası ağrı skoru 24. ve 72. saatlerde kanal tedavisinden daha düşüktü.

Birinci haftada gruplar arasında fark kalmadı.

Sarı ve ark., BMC Oral Health, 2024

Klinik Karar Notu2/7

Bu sonuç her pulpitisli diş için geçerli değilÇalışma; 18-50 yaş aralığında, derin çürüklü, vital, kök gelişimi tamamlanmış alt birinci ve ikinci molarları inceledi.

Tedavi öncesi ağrı skoru 4'ün üzerindeydi.

Sarı ve ark., BMC Oral Health, 2024

Klinik Karar Notu3/7

Şiddetli pulpitiste iki zaman noktasında fark vardı

24. saatp = 0,027

1,58 / 3,36

Pulpotomi / kanal tedavisi

72. saatp = 0,016

0,42 / 0,91

Pulpotomi / kanal tedavisi

Fark 6., 12. ve 48. saatlerde ve birinci haftada anlamlı değildi.

Sarı ve ark., BMC Oral Health, 2024

Klinik Karar Notu4/7

Orta pulpitiste üstünlük gösterilemediPulpotomi ve kanal tedavisi arasında hiçbir ölçüm zamanında anlamlı ağrı farkı bulunmadı.

Sonuç bütün irreversibl pulpitis hastalarına genellenemez.

Sarı ve ark., BMC Oral Health, 2024

Klinik Karar Notu5/7

Pulpotomiye yalnızca kanama kontrol edilebildiyse devam edildiKoronal pulpa uzaklaştırıldı. Yüzde 2,5 NaOCl ile hemostaz denendi ve kanama her dakika kontrol edildi.

Bu, çalışmanın protokolüdür; tek başına evrensel bir klinik eşik değildir.

Sekiz dakikada hemostaz sağlanamayan olgular kanal tedavisine çevrildi ve analizden çıkarıldı.

Sarı ve ark., BMC Oral Health, 2024

Klinik Karar Notu6/7

İlk haftadaki rahatlama son söz değildiPulpotomi grubundaki üç hastada 13., 17. ve 20. günlerde şiddetli semptom gelişti ve kanal tedavisi gerekti.

Bir haftalık sonlanım uzun dönem başarı anlamına gelmez.

Sarı ve ark., BMC Oral Health, 2024

Klinik Karar Notu7/7

Bu çalışma neyi değiştirir?Uygun seçilmiş vital alt molarda total pulpotomi, özellikle şiddetli pulpitis grubunda erken ağrı bakımından tartışılabilir bir seçenek olabilir. Çalışma, kanal tedavisinin yerine geçtiğini kanıtlamaz.

Taha Özyürek bu çalışmanın ortak yazarıdır.

Olgu seçimi, uygulanan protokol ve sınırlılıklar için notun tamamını okuyun.

Sarı ve ark., BMC Oral Health, 2024

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · ESE S3 düzeyi klinik uygulama kılavuzu

ESE'nin iki güçlü kanıta dayalı önerisi: rutin PA radyografi, uygun olguda tek seans

ESE S3 kılavuzu · 14 sistematik derleme1/7

İki güçlü kanıta dayalı öneri: Biri tanıda, biri seansta.Apikal periodontitis şüphesinde rutin periapikal radyografi kullanın. Asemptomatik apikal periodontitiste yeterli klinik işlemler tamamlandıysa seans arası kalsiyum hidroksit olmadan tek seansı tercih edin.

‘İki’ ifadesi güçlü uzman uzlaşılarını değil, kanıta dayalı güçlü önerileri anlatır.

Duncan ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Güçlü öneri ne demek?2/7

Öneri gücü ile kanıt kalitesi aynı şey değildir

Periapikal radyografi önerisi güçlü; kanıt kalitesi düşük
Tek seans önerisi güçlü; kanıt kalitesi orta
Derece; yarar-zarar, uygulanabilirlik, hasta tercihi ve ekonomiyi de içerir

Kılavuzdaki güçlü uzman uzlaşıları bu iki kanıta dayalı öneriden ayrı değerlendirilir.

Duncan ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Güçlü öneri 1 · tanı3/7

Apikal periodontitis şüphesinde rutin periapikal radyografi kullanınSemptomlar ve klinik testler tek başına hastalığın varlığını ya da yokluğunu güvenilir biçimde göstermez. ESE, tanıda periapikal radyografiyi rutin öneriyor.

Bu öneri, her olguda rutin CBCT çekilmesi anlamına gelmez.

Duncan ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

CBCT ne zaman eklenir?4/7

Tanıda kuşku varsa ek ölçüt; ilk basamak değil

CBCT yalnızca tanıda kuşku varsa düşünülebilir
Kök dolgulu köklerde duyarlılık yüzde 63, özgüllük yüzde 69'a düştü
Radyopak materyal aşırı tanı ve gereksiz tedavi riskini artırabilir

Ek maliyet ve radyasyon, beklenen klinik yararla gerekçelendirilmelidir.

Duncan ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Güçlü öneri 2 · seans sayısı5/7

Yeterli işlemler tamamlandıysa tek seansta bitirinAsemptomatik apikal periodontitisli daimi dişte, yeterli klinik işlemler yapıldıysa seans arası kalsiyum hidroksit kullanmadan tek seans yaklaşımı güçlü biçimde önerildi.

Bu öneri akut apikal periodontitisi kapsamaz.

Duncan ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Tek seans önerisinin dayanağı6/7

Dört RCT'de katı radyografik iyileşme tek seans lehineydi

4 randomize çalışma · 437 hasta
RR 1,10 · yüzde 95 GA 1,03-1,19 · p=0,007
Hasta açısından daha az randevu, zaman, rahatsızlık ve maliyet

Diş sağkalımı ve diğer uzun dönem sonuçlar bu çalışmaların çoğunda bildirilmedi.

Duncan ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Kılavuzu slogana indirmeyin7/7

Tek seans kararı ‘her vakayı bitirin’ demek değildir

Yeterli şekillendirme, irrigasyon, asepsi ve klinik kontrol sağlanmalı
Popülasyon asemptomatik apikal periodontitisle sınırlı
Çalışmalar seçilmiş, sistemik hastalığı olmayan gruplarda yürütüldü

Duncan ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · EFCD, ESE, ORCA ve DGZ ortak S3 kılavuzu

Pulpaya çok yakınsa liner şart mı? Dört kuruluşun yanıtı: Rutin değil

Dört kuruluşun ortak S3 kılavuzu1/7

Derin çürükte rutin liner koymayın; pulpaya yakınlık tek başına gerekçe değil.On iki randomize çalışmada liner kullanılan ve kullanılmayan restorasyonlar arasında tutarlı klinik yarar gösterilmedi. Kalan dentin kalınlığı için güvenilir bir klinik eşik de yok.

Bu öneri vital daimi dişte derin çürük içindir; aşırı derin çürükte doğrudan kanıt yoktur.

Schwendicke ve ark. · International Endodontic Journal · 2026

Önce lezyon derinliğini ayırın2/7

Derin ve aşırı derin çürük aynı karar değildir

Derin: pulpa üzerinde radyografik dentin bariyeri kalır
Aşırı derin: görünür bariyer yoktur; ekspoz olasılığı yüksektir
Aşırı derin olguda olası ekspoz ve vital pulpa tedavisi için hazırlıklı olun

Kılavuz aşırı derin çürükte seçici/kademeli kaldırma için yeterli doğrudan kanıt bulmadı.

Schwendicke ve ark. · International Endodontic Journal · 2026

Çürük kaldırma3/7

Sert dentine kadar temizlemek yerine seçici veya kademeli ilerleyin

Semptomsuz ya da reversibl pulpitisli derin çürükte seçici kaldırma önerildi
Kademeli kaldırma da non-selektif kaldırmaya tercih edildi
Her iki yaklaşım pulpa ekspozu riskini azaltabilir

Öneriler B düzeyinde; birçok sonuç için kanıt kesinliği çok düşüktü.

Schwendicke ve ark. · International Endodontic Journal · 2026

Kavite lineri4/7

‘Pulpaya yakınsa mutlaka liner’ yaklaşımının kanıtlı eşiği yokOn iki RCT ve 1184 dişte rutin liner; başarısızlık, diş sağkalımı, hassasiyet, sekonder çürük veya restorasyon ömründe tutarlı üstünlük göstermedi.

Liner kararı klinik koşul ve maliyetle bireyselleştirilebilir; rutinleştirilmemeli.

Schwendicke ve ark. · International Endodontic Journal · 2026

Pulpa açılırsa5/7

Tanıya göre kaplama veya pulpotomi; irreversibl bulguda pulpotomi de seçenek

Normal/reversibl pulpitis: direkt kaplama ya da parsiyel/tam pulpotomi
İrreversibl pulpitis bulguları: parsiyel ya da tam pulpotomi düşünülebilir
Karar hemostaz ve pulpanın intraoperatif görünümüyle yeniden değerlendirilir

Kılavuz parsiyel ve tam pulpotomi arasında kesin üstünlük bildirmiyor.

Schwendicke ve ark. · International Endodontic Journal · 2026

Materyal seçimi6/7

Hidrolik kalsiyum silikat simanı kalsiyum hidroksite tercih edinDirekt kaplamada klinik ve radyografik patoloji yokluğu HCSC ile daha olasıydı: 5 RCT, 552 diş; OR 2,68, yüzde 95 GA 1,70-4,22; orta kesinlik.

Maliyet, kullanım eğitimi ve özellikle ön dişte renklenme riski hastayla konuşulmalı.

Schwendicke ve ark. · International Endodontic Journal · 2026

Minimal invazivlik protokolsüzlük değildir7/7

Pulpa koruyucu yaklaşım daha az işlem değil, daha kontrollü işlem demektir

Rubber dam ve antimikrobiyal lavaj
Büyütme ve uygun materyal
Hemostaz ve pulpa görünümüne göre karar
Düzenli klinik-radyografik takip

Schwendicke ve ark. · International Endodontic Journal · 2026

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · Sistematik derleme ve meta-analiz

Pulpa kaplamada 6 aylık başarı sizi yanıltabilir

14 çalışma · uzun dönem direkt kaplama1/7

Materyal farkı altıncı ayda değil, uzun takipte ortaya çıktı.Altıncı ayda kalsiyum hidroksit ile MTA arasında fark yoktu. Bir yıldan sonra MTA ve Biodentine daha yüksek ve daha stabil başarı gösterdi.

Kapsam: karyöz ekspozlu, normal/reversibl pulpitisli olgun daimi diş.

Cushley ve ark. · International Endodontic Journal · 2021

Altıncı ay neden yanıltabilir?2/7

Erken kontrolde üç materyal de iyi görünüyordu

Kalsiyum hidroksit: yüzde 74
MTA: yüzde 91
Biodentine: yüzde 96
MTA-kalsiyum hidroksit farkı 6. ayda anlamlı değildi

Erken başarı, uzun dönem sızdırmazlık ve pulpa sağkalımını garanti etmez.

Cushley ve ark. · International Endodontic Journal · 2021

Birinci yılda ayrışma3/7

MTA ve Biodentine yüzde 86; kalsiyum hidroksit yüzde 65MTA'nın kalsiyum hidroksite göre başarı olasılığı 1 yılda 2,66 kat daha yüksekti; yüzde 95 güven aralığı 1,46-4,84.

Fark 2-3 yıllık takipte de MTA lehine sürdü.

Cushley ve ark. · International Endodontic Journal · 2021

Dört-beş yıllık görünüm4/7

Kalsiyum hidroksit yüzde 56'ya, MTA yüzde 81'e gerilediBaşarı her materyalde zamanla azaldı; ancak kalsiyum hidroksitte düşüş daha belirgindi. Uzun takip, erken kontrolde görünmeyen başarısızlıkları ortaya çıkardı.

Takibi bir yılda kapatmayın.

Cushley ve ark. · International Endodontic Journal · 2021

MTA mı Biodentine mı?5/7

Bu derleme iki kalsiyum silikat arasında üstünlük göstermedi

Hiçbir takip noktasında anlamlı fark yok
Seçimi kullanım, sertleşme, renklenme ve restoratif plana göre yapın
Biodentine verisi daha az ve daha küçük örneklemlerden geldi

Fark gösterilmemesi kesin eşdeğerlik anlamına gelmez.

Cushley ve ark. · International Endodontic Journal · 2021

Materyal tek başına yetmez6/7

Başarıyı kaplama kadar asepsi ve koronal sızdırmazlık belirler

Rubber dam ve büyütme
Kontrollü dezenfeksiyon ve hemostaz
Hidrolik kalsiyum silikat siman
Sızdırmaz kalıcı restorasyon

Derlemedeki karyöz ekspoz, bakteriyel kontaminasyon riski taşıyan tip II kaplamadır.

Cushley ve ark. · International Endodontic Journal · 2021

Başarı oranını doğru hastaya taşıyın7/7

Bu sonuç irreversibl pulpitis veya olgun olmayan diş protokolü değildir

Tanı normal pulpa veya reversibl pulpitis
Ekspoz çürük kaynaklı
Çalışmaların metodolojik kalitesi düşük
Çoğu çalışma üniversite ortamında

Cushley ve ark. · International Endodontic Journal · 2021

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · Tek merkezli paralel randomize kontrollü klinik çalışma

Olgun semptomatik molarda pulpotomi: İlk gün daha az ağrı, 1 yılda 27/29 başarı

60 olgun molar · randomize çalışma1/7

Bir yılda iki grupta da 27/29 başarı; ilk gün ağrı pulpotomide daha düşüktü.Tam pulpotomi ve kanal tedavisinde gözlenen 1 yıllık oran yüzde 93'tü. Pulpotomi grubunda ilk gün ağrı skoru ve analjezik kullanımı daha düşüktü.

Bu, eşdeğerlik kanıtı değil; seçilmiş olgularda umut verici bir alternatif bulgusudur.

Taha ve ark. · Journal of Endodontics · 2023

Hangi hastalar çalışmaya girdi?2/7

Tanı kadar intraoperatif pulpa bulgusu da seçimi belirledi

Çürük kaynaklı ekspoz ve orta-şiddetli ağrı
Olgun, restore edilebilir birinci veya ikinci molar
Sinüs yolu veya şişlik gibi nekroz bulgusu yok
Tüm kanal ağızlarında kanama ve 10 dakika içinde hemostaz

Kanaması olmayan veya hemostaz sağlanamayan 16 diş randomizasyona alınmadı.

Taha ve ark. · Journal of Endodontics · 2023

Tam pulpotomi protokolü3/7

Başarı yalnızca ‘pulpayı kesmekten’ ibaret değildi

Rubber dam ve aseptik saha
Kanal ağızları düzeyine kadar tam pulpotomi
Yüzde 2,5 NaOCl ile hemostaz değerlendirmesi
4 mm Biodentine ve aynı seansta sızdırmaz kompozit

Hemostaz için 2 dakikalık pelet uygulaması gerektiğinde toplam 10 dakikaya kadar tekrarlandı.

Taha ve ark. · Journal of Endodontics · 2023

İlk hafta ağrı4/7

Fark ilk gün vardı; sonraki günlerde gösterilmedi

1. gün ağrı: 3,03'e karşı 4,90; p=0,037
Analjezik: yüzde 20'ye karşı yüzde 46,7; p=0,028
2, 3, 5 ve 7. günlerde anlamlı fark yok
Bir pulpotomi olgusu 1. haftada kanal tedavisine döndü

‘Pulpotomi daha az ağrılıdır’ iddiasını bütün haftaya genellemeyin.

Taha ve ark. · Journal of Endodontics · 2023

Yaşam kalitesi ve memnuniyet5/7

İki tedavi yaşam kalitesini iyileştirdi; deneyim pulpotomi lehine ayrıştı

Bir yıllık OHIP iyileşmesinde gruplar arasında fark yok
Genel memnuniyet her iki grupta yüksekti
Süre, maliyet, işlem sırasındaki ağrı ve tedaviyi hoş bulma pulpotomi lehineydi
Hasta deneyimi biyolojik başarıdan ayrı bir sonuçtur

Maliyet ve süre sonuçları çalışmanın tek merkezli bağlamına bağlıdır.

Taha ve ark. · Journal of Endodontics · 2023

Klinik karar6/7

Pulpotomi kararını tanı etiketiyle değil, seçilebilir pulpa dokusuyla verin

Preoperatif tanı ve restoratif uygunluğu birlikte değerlendirin
Asepsi ve tam koronal sızdırmazlığı sağlayın
Kanama ve hemostaz yanıtına göre tedaviyi sürdürün veya değiştirin
Hasta ile kanal tedavisine dönüşüm olasılığını ve takip gereğini konuşun

Klinik irreversibl pulpitis etiketi tek başına pulpotomiyi dışlamaz; uygunluk yine seçilmiş olgudadır.

Taha ve ark. · Journal of Endodontics · 2023

Kanıt sınırı7/7

Yüzde 93'e rağmen uzun dönem eşdeğerlik gösterilmiş değil

Her grupta yalnızca 30 diş
Örneklem hesabı başarı değil ağrı farkına göre
Gruplar arasında anlamlı yaş farkı
Tek operatör, tek merkez ve 12 aylık takip

Taha ve ark. · Journal of Endodontics · 2023

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · AAE ve AAOMR ortak pozisyon bildirisi

CBCT için en net sınır: 2B yetmiyorsa

AAE-AAOMR ortak pozisyonu · 12 öneri1/7

CBCT daha çok gösteriyor. Yine de rutin çekmeyin.Klinik değerlendirme ve 2B görüntüleme soruyu karşılamıyorsa sınırlı FOV CBCT düşünülmeli.

Belirti ve semptom yokken tarama amacıyla önerilmiyor.

Sousa Melo ve ark. · Journal of Endodontics · 2026

Önce gerekçeyi kurun2/7

CBCT kararından önce üç soru

Yanıtlamaya çalıştığım klinik soru ne?
Muayene, testler ve uygun 2B görüntüler bu soruyu yanıtlıyor mu?
CBCT sonucu tanı veya tedavi planımı gerçekten değiştirecek mi?

Bu üç soru, bildirinin önerilerinden türetilmiş klinik karar özetidir.

Sousa Melo ve ark. · Journal of Endodontics · 2026

Tanı ve işlem sırasında3/7

2B görüntüleme sonuçsuz kaldığında CBCT öne çıkıyor

Çelişkili veya nonspesifik klinik-radyografik bulgular
Kalsifiye kanalın veya iatrojenik hatanın lokalizasyonu
Dikey kök kırığı şüphesinde klinik muayene ve 2B görüntünün yetersiz kalması

Kırık değerlendirmesinde post ve dolgu materyali artefaktları sonucu yanıltabilir.

Sousa Melo ve ark. · Journal of Endodontics · 2026

Tedavi planını değiştiren durumlar4/7

İyileşmeyen vakada soru sadece 'lezyon var mı?' değildir

Nonsurjikal retreatment, cerrahi veya çekim kararının değerlendirilmesi
Taşmış dolgu, kırık alet ve perforasyonun lokalizasyonu
Cerrahi planlama, lokalize dentoalveoler travma ve rezorptif defektler

Amaç daha fazla görüntü değil, daha doğru karar üretmektir.

Sousa Melo ve ark. · Journal of Endodontics · 2026

Takipte şaşırtıcı sınır5/7

Hasta asemptomatikse rutin takip görüntüsü hâlâ periapikal radyografidirBaşlangıç değerlendirmesinde CBCT endike olmuşsa asemptomatik takipte yeniden sınırlı FOV CBCT uygun olabilir. Belirti veya semptom varsa iyileşmeme yeniden değerlendirilmelidir.

Daha ayrıntılı görüntü, her kontrolde daha iyi takip anlamına gelmez.

Sousa Melo ve ark. · Journal of Endodontics · 2026

Çekeceksek doğru çekelim6/7

Alanı küçültün; sorumluluğu küçültmeyin

Endodontik vakaların çoğunda sınırlı FOV tercih edilir
FOV ilgi alanını yalnızca gerektiği kadar aşmalıdır
Doz hastanın yaşı, boyutu ve klinik soruya göre optimize edilmelidir
Artefaktlar ve görüntülenen bütün hacim sistematik biçimde değerlendirilmelidir

Lezyonun yayılımı veya multifokal hastalık şüphesi daha geniş FOV gerektirebilir.

Sousa Melo ve ark. · Journal of Endodontics · 2026

Klinik karar notu7/7

CBCT istemeden önce son soru: Sonuç tedavi planımı değiştirecek mi?Yanıt hayırsa, üç boyutlu görüntünün sağlayacağı ek bilgi hastanın maruz kalacağı radyasyonu gerekçelendirmeyebilir.

Bu belge klinisyenin bağımsız ve hastaya özgü kararının yerini almaz.

Sousa Melo ve ark. · Journal of Endodontics · 2026

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · Retrospektif tanısal performans çalışması

Normal periapikal film apikal periodontitisi dışlar mı? Bu seride hayır

1508 diş · CBCT referanslı karşılaştırma1/7

Normal periapikal film apikal periodontitisi dışlamadı.CBCT referans alındığında periapikal radyografi olguların yüzde 54,5'ini, panoramik radyografi yüzde 27,8'ini doğru pozitif olarak saptadı.

CBCT histolojik altın standart değildi; bu sonuç rutin CBCT çağrısı değildir.

Estrela ve ark. · Journal of Endodontics · 2008

Film neden negatif kalabilir?2/7

Lezyonun görünmesi için yüzde 30-50 mineral kaybı gerekebilir

Spongiyoz kemikle sınırlı lezyon görünmeyebilir
Kortikal kalınlık ve lezyonun konumu görünürlüğü değiştirir
Işın açısı, kontrast ve apikal anatomi yorumu etkiler

Negatif film, özellikle klinik şüphe sürüyorsa hastalığı tek başına dışlamaz.

Estrela ve ark. · Journal of Endodontics · 2008

Konvansiyonel görüntülemenin performansı3/7

Pozitif bulgu güvenilir; negatif bulgu zayıftı

Periapikal duyarlılık 0,55; panoramik 0,28
Özgüllük 0,96-1,00
Pozitif kestirim 0,96-1,00
Negatif kestirim 0,35-0,65

Filmde gördüğünüz lezyonu ciddiye alın; görmediğinizde klinik bağlamı bırakmayın.

Estrela ve ark. · Journal of Endodontics · 2008

Panoramik radyografi4/7

Apikal periodontitis için zayıf bir dışlama aracıydıGenel duyarlılık yüzde 28, kesici dişlerde yüzde 16'ydı. Panoramik görüntüde normal görünüm apikal hastalığı güvenilir biçimde dışlamadı.

Panoramik görüntüyü endodontik tanıda hedefli periapikal görüntünün yerine koymayın.

Estrela ve ark. · Journal of Endodontics · 2008

CBCT'nin de sınırı var5/7

Daha çok bulgu, her zaman daha çok gerçek hastalık demek değildir

Histolojik doğrulama yapılmadı
Metalik post artefaktı yanlış yoruma yol açabilir
Tek cihaz ve eski bir görüntüleme protokolü kullanıldı
Radyasyon ve maliyet ayrıca tartılmalı

CBCT bulgusunu klinik muayene ve 2B görüntülerle birlikte yorumlayın.

Estrela ve ark. · Journal of Endodontics · 2008

Klinik karar6/7

Film negatifse önce soruyu netleştirin, sonra görüntülemeyi yükseltin

Klinik bulguları ve kaliteli paralel teknik PA görüntüyü yeniden değerlendirin
Tanısal kuşkunun tedavi planını değiştirip değiştirmeyeceğini sorun
Yalnızca seçilmiş olguda sınırlı FOV CBCT düşünün

Bu karar güncel AAE-AAOMR pozisyon sınırıyla birlikte okunmalıdır.

Estrela ve ark. · Journal of Endodontics · 2008

Sayıları genellemeyin7/7

Bu örneklem genel toplum değildi

Hastalar radyoloji enstitüsü veri tabanından seçildi
Dişlerin yüzde 94,5'i kanal tedaviliydi
Veriler 2004-2006 döneminden
CBCT referanstı; histoloji yoktu

Estrela ve ark. · Journal of Endodontics · 2008

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · Tek merkezli randomize kontrollü klinik çalışma

Obturasyonda sonuç değil süre ayrıştı: 85 saniyeye karşı 160 saniye

Randomize klinik çalışma · 181 diş takipli1/7

Bir yılda başarı farkı gösterilmedi; asıl fark sandalye zamanındaydı.Kalsiyum silikat patlı tek kon ve rezin patlı sıcak vertikal kondensasyon arasında PA ya da CBCT ile anlamlı başarı farkı çıkmadı. Obturasyon süresi 160 saniyeden 85 saniyeye indi.

‘Fark yok’ sonucu, tekniklerin kesin eşdeğer olduğu anlamına gelmez.

Alzoubi ve ark. · Journal of Endodontics · 2025

Neyi karşılaştırdılar?2/7

Yalnızca teknik değil, pat türü de değişti

SBO: kalsiyum silikat pat ve uyumlu tek kon
WVC: rezin esaslı pat ve sıcak vertikal kondensasyon
195 katılımcı, 212 diş randomize edildi
181 diş ortalama 12,9 ay izlendi

Sonuç saf bir ‘tek kon-sıcak vertikal’ materyalden bağımsız karşılaştırma değildir.

Alzoubi ve ark. · Journal of Endodontics · 2025

Katı başarı ölçütü3/7

Periapikal radyografi ve CBCT aynı üstünlüğü göstermedi

PA: SBO yüzde 76,6 · WVC yüzde 80,5 · p=0,528
CBCT: SBO yüzde 71,3 · WVC yüzde 65,5 · p=0,405
Her iki görüntüleme yönteminde de anlamlı fark yok

Katı ölçütte ‘iyileşiyor’ kategorisi başarısız kabul edildi.

Alzoubi ve ark. · Journal of Endodontics · 2025

Başarı tanımı sonucu değiştirir4/7

CBCT başarıyı PA radyografiden yaklaşık 10 puan düşük gösterdiToplam katı başarı PA ile yüzde 78,5, CBCT ile yüzde 68,5'ti. Bu fark tekniğin değil, CBCT'nin küçük periapikal değişikliklere daha duyarlı olmasının sonucuydu.

Takipte hangi görüntüleme ve hangi başarı ölçütünün kullanıldığı mutlaka belirtilmelidir.

Alzoubi ve ark. · Journal of Endodontics · 2025

Net ayrışan sonuç · süre5/7

Kanal başına obturasyon süresi yaklaşık yarıya indi

SBO: 85,4 ± 44,0 saniye
WVC: 159,7 ± 71,0 saniye
Fark anlamlı: p<0,001
Öğretim üyeleri asistanlardan daha hızlıydı

Süre avantajı klinik bir veridir; biyolojik üstünlük değildir.

Alzoubi ve ark. · Journal of Endodontics · 2025

Klinikte ne değişebilir?6/7

Uygun olguda daha basit ve hızlı bir seçenek olarak düşünülebilirBir yıllık klinik ve radyografik sonuçlarda üstünlük gösterilmediği için kalsiyum silikat patlı SBO, uygun olguda WVC'ye alternatif olabilir. Teknik seçimi anatomi, kontrol ve operatör deneyimiyle birlikte yapılmalıdır.

Bu çalışma retreatability, uzun dönem kırık ya da 12 ay sonrası başarısızlığı değerlendirmedi.

Alzoubi ve ark. · Journal of Endodontics · 2025

‘Aynı sonuç’ demeden önce7/7

Kısa dönem fark gösterilmedi; eşdeğerlik kanıtlanmadı

Non-inferiority veya eşdeğerlik tasarımı değildi
Tek merkez ve ortalama 12,9 ay takip
Teknikle birlikte pat türü de değişti
Örneklem hesabındaki beklenen başarı iyimserdi

Alzoubi ve ark. · Journal of Endodontics · 2025

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · Tek merkezli randomize kontrollü klinik çalışma

Apikali ne kadar genişletmeli? Bu protokolde kritik fark +2 ile +3 arasındaydı

Randomize çalışma · 129 diş · 12 ay1/7

Bu protokolde iki numara yetmedi; üçten sonrası ek yarar göstermedi.İyileşme FABF+2'de yüzde 48, +3'te yüzde 71,4, +4'te yüzde 80, +5'te yüzde 84,6 ve +6'da yüzde 92'ydi. Ancak anlamlı biçimde ayrışan tek grup +2 idi.

Sonuç evrensel bir apikal numara değil, çalışmadaki protokole ait bir eşiktir.

Saini ve ark. · Journal of Endodontics · 2012

Ne test edildi?2/7

Aynı diş ve tedavi protokolünde yalnızca apikal genişletme değişti

Nekrotik, apikal periodontitisli alt birinci molarlar
FABF'den 2, 3, 4, 5 veya 6 eğe numarası büyük preparasyon
Beş grupta aynı iki seanslı tedavi protokolü
Birincil sonuç 12. ay PAI değişimi

167 hasta randomize edildi; 37 takip kaybından sonra 129 hasta analiz edildi.

Saini ve ark. · Journal of Endodontics · 2012

İyileşme oranları3/7

Oranlar büyüklükle arttı; istatistiksel eşik +3'te oluştu

FABF+2: yüzde 48
FABF+3: yüzde 71,43
FABF+4: yüzde 80
FABF+5: yüzde 84,61
FABF+6: yüzde 92

+2 grubu diğerlerinden kötüydü; +3, +4, +5 ve +6 arasında anlamlı fark yoktu.

Saini ve ark. · Journal of Endodontics · 2012

Çalışmanın ana mesajı4/7

+3 bir reçete değil, bu protokolde ulaşılan yeterlilik eşiğiydiYazarlar +3'ten sonraki genişletmenin anlamlı ek iyileşme sağlamadığını bildirdi. Ama ilk bağlanan eğe gerçek apikal çapı kusursuz ölçmez ve sonuç belirli bir teknikle elde edildi.

‘Her kanalı +3 hazırlayın’ değil; yeterli temizlik ile gereksiz dentin kaybını dengeleyin.

Saini ve ark. · Journal of Endodontics · 2012

İrrigasyon bağlamı5/7

Eşik, 27-G iğnenin apikal erişimiyle ilişkili olabilir

27-G iğnenin dış çapı yaklaşık ISO 40'a karşılık geliyordu
Yazarlar ortalama +3 hazırlıkta iğnenin apeksten 1-2 mm geriye ulaşabildiğini belirtti
Daha kalın veya farklı iğne ve koniklikte eşik değişebilir
İrrigasyon dinamiği yalnızca apikal numaraya bağlı değildir

Numarayı; iğne çapı, penetrasyon derinliği, koniklik ve güvenli geri akışla birlikte okuyun.

Saini ve ark. · Journal of Endodontics · 2012

Klinik karşılığı6/7

Apikali yalnızca daha büyük olsun diye büyütmeyin

Başlangıç apikal çapını ve anatomiyi değerlendirin
İrriganın güvenli erişebileceği yeterli alanı sağlayın
Transportasyon, basamak, perforasyon ve kök zayıflaması riskini tartın
Elde edilen temizliği bütün protokolün sonucu olarak görün

Amaç en büyük preparasyon değil; güvenli ve yeterli dezenfeksiyondur.

Saini ve ark. · Journal of Endodontics · 2012

Sınırı unutmayın7/7

Modern bütün şekillendirme protokollerine doğrudan taşınamaz

Tek merkez ve tek operatör
Küçük gruplar ve 37 takip kaybı
Yalnızca alt birinci molarlar
Step-back el eğeleri, iki seans ve radyografik sonuç

Saini ve ark. · Journal of Endodontics · 2012

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · Tek merkezli prospektif randomize klinik çalışma

Apikal numara mı, koniklik mi? Yetersiz kalan tek kombinasyon +2 ve yüzde 4'tü

Randomize çalışma · 115 diş · 12 ay1/7

Yetersiz kalan tek kombinasyon +2 numara ve yüzde 4 koniklikti.Bu grupta başarı yüzde 57,1'di. +2/yüzde 6, +3/yüzde 4 ve +3/yüzde 6 gruplarında gözlenen oranlar yüzde 92,8-96,1 aralığındaydı.

Sonuç ‘yüzde 6 her zaman daha iyi’ değil; apikal numara ile koniklik birlikte düşünülmeli.

Fatima ve ark. · Journal of Endodontics · 2021

İki karar aynı anda test edildi2/7

Apikal boyut +2 veya +3; koniklik yüzde 4 veya yüzde 6

+2 / yüzde 4: başarı yüzde 57,1
+2 / yüzde 6: başarı yüzde 92,8
+3 / yüzde 4: başarı yüzde 93,1
+3 / yüzde 6: başarı yüzde 96,1

Farkı oluşturan +2/yüzde 4 grubuydu; diğer üç oran arasında anlamlı fark gösterilmedi.

Fatima ve ark. · Journal of Endodontics · 2021

Klinik okuma3/7

Benzer oran gözlemek eşdeğerlik kanıtı değildir+2/yüzde 6 ile +3/yüzde 4 gruplarında oranlar birbirine yakındı. Fakat çalışma bu iki yaklaşımın eşdeğerliğini göstermek için tasarlanmadı ve küçük gruplar farkı kaçırabilir.

Bu veriyi iki makul seçenek olarak okuyun; birbirinin kanıtlanmış eşdeğeri olarak değil.

Fatima ve ark. · Journal of Endodontics · 2021

Postoperatif ağrı4/7

Daha büyük numara veya koniklik ilk 72 saatte ağrıyı artırmadıAltı, 12, 24, 48 ve 72. saatlerin hiçbirinde dört grup arasında anlamlı ağrı farkı bulunmadı.

Olgular asemptomatikti; çalışma semptomatik hastalarda aynı sonucu garanti etmez.

Fatima ve ark. · Journal of Endodontics · 2021

Olası açıklama5/7

Koniklik, irrigan değişimi ve iğne erişimini etkileyebilir

Daha geniş koniklik apikal bölgede irrigan hacmi ve yenilenmesini artırabilir
27-G yan delikli iğnenin gevşek ve güvenli yerleşimini kolaylaştırabilir
Kalsiyum hidroksit yerleştirilmesi ve manuel dinamik aktivasyonu etkileyebilir
Bunlar yazarların mekanistik açıklamalarıdır; doğrudan ölçülmedi

Klinik sonuç, yalnızca eğe numarasının değil bütün dezenfeksiyon protokolünün ürünüdür.

Fatima ve ark. · Journal of Endodontics · 2021

Karar dengesi6/7

Apikal temizlik için alan açın; gereksiz dentin kaybı üretmeyin

Başlangıç apikal çapı ve kök anatomisini değerlendirin
Numara ve konikliği birlikte planlayın
İğne çapı, aktivasyon ve güvenli geri akışı kontrol edin
Transportasyon ve kök zayıflaması riskini tartın

Tek bir sayı değil, yeterli dezenfeksiyon ile dentin korunması arasındaki denge hedeflenir.

Fatima ve ark. · Journal of Endodontics · 2021

Sınırı unutmayın7/7

Dar bir hasta ve tedavi protokolü test edildi

Yalnızca asemptomatik alt birinci molarlar
Tek operatör ve tek merkez
HyFlex CM, iki seans ve 27-G iğne
Küçük gruplar ve iki boyutlu radyografik takip

Fatima ve ark. · Journal of Endodontics · 2021

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · ESE sorusuna yönelik sistematik derleme ve meta-analiz

Ultrasonik, lazer, ozon: Ek klinik fayda mı, kanıt boşluğu mu?

14 klinik çalışma · sistematik derleme1/7

Ek klinik fayda gösterilemedi; kanıt da yeterli değildi.Ultrasonik aktivasyon, ozon, lazer ve fotodinamik tedavi; apikal iyileşme veya 7. gün ağrısında konvansiyonel tedaviye anlamlı ek fayda göstermedi.

Bu, ‘işe yaramaz’ değil; ‘kanıtlanmış klinik üstünlük yok’ demektir.

Meire ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Ne incelendi?2/7

Laboratuvar etkisi değil, hasta sonucu arandı

Apikal periodontitisli daimi dişler
En az 1 yıllık radyografik iyileşme
En az 7 günlük postoperatif ağrı
Kemomekanik preparasyona ek uygulamalar

Diş sağkalımı birincil sonuçtu; fakat hiçbir çalışma bunu bildirmedi.

Meire ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Apikal iyileşme3/7

UAI'de yüzde 12'lik eğilim vardı; anlamlı değildiİki çalışmanın CBCT temelli analizinde UAI grubunda lezyon küçülmesi yüzde 12 daha yüksekti; güven aralığı sıfırı geçti ve p=0,09'du. Ozon için de fark görülmedi.

UAI için kanıt düşük kesinlikteydi ve havuz yalnızca iki çalışmadan oluştu.

Meire ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Yedinci gün ağrısı4/7

aPDT ve 980 nm diyot lazer ağrı avantajı göstermedi

aPDT: risk farkı -0,03; yüzde 95 GA -0,11 ile 0,06
980 nm diyot: risk farkı -0,07; yüzde 95 GA -0,27 ile 0,13
Her iki güven aralığı da fark olmamasını içeriyordu
Diyot lazer verisinde heterojenlik yüksekti

aPDT kanıtı düşük, 980 nm diyot lazer kanıtı çok düşük kesinlikteydi.

Meire ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Neden kesin konuşamıyoruz?5/7

Cihaz adı aynı olsa bile klinik protokol aynı değildi

Cihaz ayarı ve uygulama süresi değişiyordu
Diş tipi ve temel irrigasyon protokolü farklıydı
İyileşme 2B veya 3B, katı veya gevşek ölçütle değerlendirildi
Çoğu meta-analiz yalnızca iki çalışmaya dayandı

Heterojenlik, tek bir ‘yardımcı yöntemler’ sonucu üretmeyi güçleştirdi.

Meire ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Klinik karar6/7

Cihazı sonuç garantisiyle değil, açık bir gerekçeyle kullanın

Temel dezenfeksiyon protokolünü eksiksiz kurun
Ek yöntemin hangi klinik sonucu iyileştirmesini beklediğinizi tanımlayın
Hastaya kanıt kesinliğini dürüstçe söyleyin
Maliyet, süre ve güvenliği kanıtlanmamış faydayla dengeleyin

Rutin kullanım ile ‘hemen bırakın’ arasında, kanıta uygun bir belirsizlik alanı var.

Meire ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

Kanıt sınırı7/7

On dört çalışma vardı; güçlü sonuç üretecek ortak veri yoktu

6 RCT yüksek yanlılık riski
5 RCT'de bazı endişeler
Yalnızca 2 RCT düşük risk
Gruplar çoğunlukla 10-43 hastaydı

Meire ve ark. · International Endodontic Journal · 2023

1/7

Notun tamamını oku

Klinik Karar Notu · Sistematik derleme ve ağ meta-analizi